دوران مورد اشاره از یک سو میدان جولان ناسیونالیست های فارسی گرا و باستانگرای کهنه کار و از سوی دیگر دوران تربیت و ظهور نسل جدید این نوع اندیشه از قبیل: سعید نفیسی، مجتبی مینوی، صادق هدایت، ذبیح بهروز، عباس اقبال آشتیانی، محمود افشار، ذبیح الله صفا، محمّدامین ریاحی، ابراهیم پورداود و دیگران است. مجتبی مینوی محصول اندیشۀ حاکم در این دوران است. مینوی و امثال او به پیروی از آموزه های روزگار جوانی خود به هر دلیلی با ترک و عرب سر ستیز پیدا کرده و قصد نابودی ترکی و عربی در ایران را می کنند و این خواستۀ خود را بی هیچ پرده پوشی بیان می دارند. آنها تمایل دارند تا زبان قومی خود را پایه ملیّت ایرانی قرار دهند.

در سال ۱۳۱۲ صادق هدایت با کمک پژوهشی مجتبی مینوی کتاب «مازیار» را می نویسد. این کتاب بیانگر تأثیرپذیری نویسندگان و روشنفکران آن دوره از جوّ باستانگرای حکومت رضاخان است. مازیار یک درام تاریخی خاصّی است که در آن احساسات نژادگرایانه و تمایلات نژادپرستان، نفرت از اعراب و نیز یادگارهای آنها حتّی دین اسلام به گونه ای خاص به چشم می خورد. در مقدّمه ای که نام هدایت و مینوی زیر آن است؛ چنین می خوانیم:

« در میان پهلوانان و فرمانروایان ایرانی این سرزمین، خاندان کارن (قارن) از همه بیشتر در برابر عرب مقاومت کردند. تربیت ایرانی و دلیری طبیعی آنان بایشان اجازه نمیداد که مقهور مشتی مارخواران اهریمن نژاد شوند و پس از آن هم که با عرب رابطه پیدا کردند؛ از آموختن زبان و عادات ایشان ابا داشتند. » ( مازیار، به قلم مجتبی مینوی و صادق هدایت، تهران، انتشارات امیرکبیر، چاپ سوم، ۱۳۴۲، ص ۱۰)

تعابیری چون «تربیت ایرانی و دلیری طبیعی» برای ایرانیان در برابر «مارخواران اهریمن نژاد» برای قومیّت عرب حامل اعتقاد نویسنده به برتری نژادی ایرانی نسبت به عرب در آن عصر است. از سوی دیگر او مقاومت های انجام شده در ایران را مقاومت در برابر عرب معرّفی می کند و آشکارا معلوم می دارد اسلام و پذیرش این دین از نظر او موضوعیّتی ندارد. به طور معمول نویسندگان ایرانی در برابر هجوم اعراب مسلمان به ایران جانب احتیاط را رعایت کرده و می کوشند حساب دین مبین اسلام را از برخی رفتارهای نامعقول اولین دستجات عرب آمده به ایران و رفتارهای نژادگرایانۀ و استعمارگرایانۀ خاندان اموی و عباسی جدا کنند، لیکن مینوی به این نوع احتیاط، لااقل در سنینی که مقدّمۀ کتاب مازیار را می نوشت، اعتقادی نداشت.