دولت اخلاقی

سلطه راسیسم فرهنگی بر آذربایجان در دو حوزه اصلی سیاسی و مدنی ، به طور ویژه قابل بررسی است .در این معنا دولت برای آذربایجان در نقش «دولت اخلاقی به تعبیر گرامشی» مطرح،که هدفش ارتقا فرهنگ توده بوده است. این «دولت اخلاقی» از طریق روشنفکران توجیه نظری شده و در نظر عامه نقشی آموزش دهنده و نجات دهنده از جهل و تعصب که در نمادی چون زبان تورک خلاصه می شد، داشتند . در این معنا مراکز داوری از جمله دادگاها در نقشی سیاسی ظاهر می شوند که قدرت سلطه مدنی را از طریق سرکوب و زندانی کردن مخالفان توجیه می کنند . در دوره رضا شاه هردو نقش را دولت بازی می کرد اما ،بعد از سرکوب فرقه دموکرات کم کم این دو نهاد از هم منفک و به طور مکمل کار را پیش می. بردند ،نقش تلویزیون دارای همان کارکرد اخلاقی و فرهنگی بود . با توجه به سیستم استبدادی در شرق ،عموما تفکیک مراکز سلطه به سختی قابل تشخیص است ،اما به طور نسبی می توان در مورد کارکرد نهادهای سلطه بحث نمود.

در جهان سوم و در خاورمیانه وقتی صحبت از روشنفکر می شود می توان به تقریب احتمال به یقین از روشنفکر سنتی ،یا روشنفکر اداری [تعبیر از گرامشی است] صحبت کرد . کارکرد روشنفکر سنتی از حد علائق و تحقیقات فرد روحانی بالاتر نمی رود با این تفاوت که نهاد روحانیت تا قبل از انقلاب سعی می نمود خود را از قید وابستگی به دولت رها کند ، تحقیقات علمی یا فرهنگی وی در حوزه دین معطوف به اهداف دولت نبود ، ولی الان اینگونه نیست .مهمترین دلیل بر تغییر روش ، تابعیت این نهاد های مذهبی از حاکمیت مذهبی است.

اما روشنفکری سنتی در بخش اداری تابع دولت بود و در بخش فرهنگی نیز همگام و مشاور دولت .گاهی روشنفکران حتی در نقشی ناصح دلسوز برای دولت ظاهر می شدند .موضوع نصیحت نه در کم کردن قدرت و سلطه دولت بلکه اغفال جامعه از اعمال چنین سلطه بود. و اکنون نیز چنین است مثلا طباطبایی ،یا ورجاوند ، برای دولت توصیه اعمال سلطه در بخشی از سیاست ها فرهنگی در قبال زبان و ادبیات می کنند ،در اینجا روشنفکر سنتی در حدی فروتر از روشنفکر اداری نقش بازی می کند . گاهی چنین به نظر می رسد همین روشنفکر در مجموعه دولت حضور ندارد ،لذا مخالف دولت فرض می شود اما چنین نیست ، اینجا فقط صورت قضایا گمراه کننده است و شگردی است بین دولت و روشنفکر ، نوعی بازی دادن جامعه ، باز خورد چنین بازی حرفه گرایانه ، توجیه قدرت دولت، از طریق روشنفکر می باشد. در اینجا ظاهراً دولت در برابر یک فرد یا گروهی تسلیم می شود .ولی در متن و بطن آن این اراده دولت است که روشنفکر را می چرخاند

بنتو گروچه فیلسوف ایتالیایی که در دوره موسیلینی فعالیت مدنی داشت ،در مورد سرنوشت ایتالیا و ناهمگونی که در تاریخ سیاسی این کشور و نیز وجود عنصر خصلت فاشیسم در هموطنان خود می دید ، جمله ای معنی دار گفته بود ،گروچه اذعان می کرد برای نجات دادن چیزی که قابل نجات باشد باید برخی از ویژگی های تاریخی ایتالیا نه فقط پنهان بلکه باید تکذیب شود. روشن است که منظور گروچه نوعی فاشیسم زدایی از جامعه خود بود ،اما اگر بتوان گروچه وار در باره این جامعه صحبت کرد ،باید بر ویژگی های از تاریخ معاصر اشاره و اصرار کرد که نه فقط محوریتی برای بیان حقایق باشد بلکه به منظور درهم کوبیدن فاشیسم ضروری است .