خانلری منشأ نوع رفتار عرب یا دانشمندان اسلامی عرب گرا در قبال دیگر زبان ها را اینگونه می داند:

« در نظر ایشان هم، زبان یکی بود. همان که خداوند آفریده و قرآن به آن نازل شده بود؛ همان زبان که خودشان می دانستند و به آن سخن می گفتند. اینجا تعصّب دینی هم به تعصّب ملّی افزوده بود و حاصل آن شد که هیچ بحث و گفتگوئی در بارۀ آن همه زبان های مختلف که در قلمرو اسلام رواج داشت؛ به میان نیامد. » (زبان شناسی و زبان فارسی, ص 45)

آنچه در فرازهای قبلی از نوشته های دکترخانلری مذکور افتاد، معقول و پذیرفتنی بود، لکن معلوم نیست آقای خانلری با وجود انتقاد از روش کار یونانیان، دانشمندان حوزۀ علمی و ادبی اسکندریّه، رومیان و اعراب در شناخت زبان؛ چرا خودش نیز قدم در همان وادی می گذارد و در تحقیقات زبانی خود از همان به تعبیر خودش روش حاصل غرور و نخوت يا جهل و تعصّب بهره می گیرد؟! خود او در شناخت مسائل زبانی ایران, زبان فارسی را اصل و اساس فرض کرده و گاه از زبان های هم خانواده با زبان فارسی هم نام می برد، لیکن زبان هایی چون ترکی به عنوان زبان بخش اعظمی از ملّت ایران در گذشته و حال از توجّه و تفحّص وی برکنار می ماند. همین طور زبان عربی نیز که در مرکز حکومت ساسانیان؛ عراق، و مرکز دانش و فرهنگ آنها؛ خوزستان، به زبان تکلّم بخشی از مردم ساکن در آن سرزمین ها تبدیل شده؛ مشمول توجّه و تحقیق دکترخانلری نمی گردد و اصولاً وی نامی از آنها به عنوان زبان ایران و مردم ایران نمی برد. باید اذعان کنیم این رویّه در میان همۀ اهالی قلم فارسی گرای روزگار معاصر ایران رایج بوده و این گروه اساساً زبان های خارج از دایرۀ گروه زبان های هندوواروپایی یا هندوایرانی را به عنوان زبان مردم ایران به رسمیّت نمی شناسند. تعداد کم شماری از این گروه پژوهش هایی سطحی در بارۀ برخی زبان ها و گویش های غیرفارسی رایج در ایران انجام داده اند، لیکن این پژوهش ها هم نه برای روشن کردن حقیقتی بلکه برای رسیدن به اهدافی خاص بوده است.