سلطنت ناصر الدین شاه و صدارت امیر کبیر همزمان شروع شد. از همان اوان کار پیشرفت هایی در امور سیاسی و اقتصادی مملکت دیده شد. شبکه تلگراف گسترش یافت ، تهران دارای نیروی پلیس مرتب شد .

خدمات شهرداری، گروه نظافت شهری ، بیمارستان ، ضرابخانه مرکزی ، سنگفرش خیابانها ، چراغهای گاز و تراموا های اسبی تاسیس شد. تجارت برده ممنوع شد. سیستم اداره گشور تنظیم شد . مالگیت خصوصی محترم شمرده شد. کشت محصولات جدید نظیر سیب زمینی تشویق شد. مجازاتهایی نظیر زنده به گور کردن و قطع دست و پای مجرمین ممنوع شد. یک انجمن مشورتی به نام مجلس مصلحتخانه و یک مجلس تجار در تهران و تبریز و دیگر شهر های مهم تاسیس شد. دارالفنون تاسیس و گسترش داده شد. اعزام دانشجو جهت یادگیری علوم جدیده ادامه یافت. دو مدرسه نظامی، دو روزنامه رسمی یکی در باب نظامی و دیگری علمی، یک دارالترجمه و یک چاپخانه دولتی تاسیس شد ه بیش از 160 عنوان کتاب جدید به چاپ رساند . علاقه ناصرالدینشاه به حفظ آثار باستانی مضبوط است. اولین سرود ملی قاجار و سلام ایران در دوره ناصرالدینشاه نوشته و اجرا شد . ناصر الدينشاه قاجار به هنر خوشنويسى نيز علاقه فراوان داشته و آثار زیادی از وی هم در خوشنویسی و هم نقاشی بجا مانده است .

در سال 1293 ق ( 1877 ـ 1876 ) دارالفنون تبريز در رشته هاى طب و امور نظامى تأسيس شد. اداره آذربايجان هر روز مشكلتر مى شد. سابقاً براى اداره ى آذربايجان علاوه بر وليعهد مستشارى تحت عنوان پيشكار تبريز فرستاده مى شد ولى با گذشت زمان اين تدبير نيز كارساز نشد. در تلگرافى كه از صدر اعظم سپهسالار به ساعد الملك پيشكار آذربايجان تاريخ 27 جمادى الثانى 1296 / 15 ژوئن 1879 فرستاده شده موضوع تفويض اختيارات پيشكار به افراد بيشتر و تأسيس وزارتهاى ماليه، قشون ، خارج و عدليه و غيره در آذربايجان پيش بينى مى شود . صدر اعظم حتى از ناصر الدينشاه مى خواهد كه آذربايجان از ساير ايالات موضوعه و ممتاز باشد و تهران به امور ماليّه و داخلى و نظامى آنجا مداخله نكند و مستشاران نظامى دول خارجى در تبريز مأموريت داشته باشند بى آنكه سيماى آنها و وزارت خارجه به كار آنها دخالتى داشته باشند.

ناصر الدينشاه از سويى خواستار رفرم ادارى و اصلاح امور مملكت و همگرايى با پيشرفت جهانى بود و از سويى مانع آزادى مردم مى شد. معیرالممالک نقل می کند: که وی خواستار اعطای آزادی و مشروطیت به مردم بود « ولی دادن آزادی به مردم نادان و بی سواد و رها ساختن عنان اراذل و اوباش تیغ در کف زنگی مست نهادن است و آرامش و امنیت کشور را به خطر انداختن .» و معتقد بود « روزی که تشخیص دهم مردم شایستگی داشتن حکومت مشروطه و لیاقت استفاده از آزادی را دارند اگر لازم شود از تاج و تخت نیز می گذرم و مشروطه را به آنان ارزانی می دارم». با ورود پیانو به ایران در سال 1281، فاطمه خانم عصمت ‌الدوله، دومین دختر ناصرالدین شاه، اولین زن ایرانی بود که نواختن پیانو را فرا گرفت.

عليرغم تلاش ناصرالدينشاه به رفرم در امور مملكتى ، اصلاح مملكت به تمام معنى ميسر نشد و تلاشهاى وى با ترور وى در شاه عبدالعظيم توسط يكى از شاگردان سيد جمال الدين اسدآبادى ترك تبار به نام ميرزا آقاخان كرمانى نافرجام ماند و فرزندش مظفرالدين ميرزا از تبريز عازم تهران شد تا تاج و تخت قاجاريه را تصاحب كند.معیرالممالک معتقد بود خیالات وی در خلیفه شدن برای جهان اسلام و دارالخلافه خواندن تهران سبب شد تا دولت عثمانی برای قتل وی دسیسه کند.