روسها چه در دوره تزاری و چه در دوره تسلط کمونیستها هیچوقت به مسلمانان آذربایجان اعتماد نداشتند اما میانه شان همیشه با ارامنه گرم و صمیمی بوده است و البته اشتراکات مذهبی نقش زیادی داشت...

در دوره تزاری:در جنگهای ایران و روسیه بارها ارامنه به کمک روسها شتافته و بر قشون ایرانی،از پشت خنجر زدند نمونه های بی شماری وجود دارد:روسها وقتی در۳۰نوامبر۱۸۰۳شمكور را اشغال كردند سى‏ سيانف فرمانده روسی از آنجا به ارامنه گنجه پيام داد كه به قشون امپراطورى پیوسته و از الطاف او برخوردار گردند.در فتح گنجه،ارامنه در کمک به روسها،سنگ تمام گذاشتند جوادخان،حاکم گنجه که تا آخر نفس به حکومت ایران وفادار بود در سوم ژانويه ۱۸۰۴م در جنگی نابرابر،دو هزار نفر در مقابل۲۰ هزار روسی تا آخر جنگید و سرانجام با خیانت ارامنه داخلِ گنجه،شکست خورده خودش و پسرش بدست دو ارمنی(روبن و ميكائيل)كشته شدند(تاریخی-جدی‌دی قاراباغ...پ. ۷۲)بر طبقِ تاريخ ذوالقرنين«جمعى از ارامنه گنجه از صف جوادخان جدا شده به سپاه روس پيوستند»(تاريخ ذوالقرنين...ص۱۸۶)«در خيانت ارامنه، كشيش آرام نقش تمام داشت او در طول جنگ، دائم با سى‏سيانف در تماس بود و اخبار داخل قلعه را به اطلاع او ‏میرسانيد»(آهنگ سروش...ص۸۰) در آخرين شب سرنوشت‏ ساز، ارامنه،شبانه از قلعه خارج شده به روسها پيوستند جناياتى كه روسها پس از تسخير گنجه مرتكب شدند در تاريخ آن شهر بى‏سابقه بود اشغالگران ۱۷هزار نفر از مسلمانان گنجه را كوچ داده ارامنه را بجاى آنها متوقف كردند(همان.ص۸۱) در جنگ قراباغ نیز ارامنه به کمک قوای روسی شتافته باعث شکست عباس میرزا شدند كشيش آرام در نامه ‏اى از گنجه به ارامنه قراباغ اطلاع دادكه نهايت همكارى را با قواى روسى بنمایند( آهنگ سروش...ص۸۰)هنگامیکه عباس ميرزا، قلعه شوشا(قراباغ) را به محاصره خود در آورده بود اهالى قلعه دو دسته شدند ارامنه از روسها و مسلمانان از عباس ميرزا حمایت میكردند عبداللَّه يف در خصوص عدم موفقيت عباس ميرزا در تسخير قلعه،در موردِ كمكهاى ارامنه داخل قلعه به روسها مینويسد«آنها بدون در نظر گرفتن وعد وعیدهای شاهزاده عباس ميرزا،با شجاعت به همراه سربازان روسی، از دژ دفاع کرده حتی نانِ خود را به سربازان روسی داده خودشان،از ريشه گياهان و علفها تغذيه میكردند»( گوشه ای از تارخ ایران...ص۱۴۷) اما برجسته ترین خدمت ارامنه به روسها،در جریان فتح قلعه ایروان بود كوالنسكى به حكومت روسيه مینویسد«تمامى ارامنه‏ كه در ايروان زندگى میكنند طرفدار قشون روسيه هستند»(ایروان خان‌لیغی…پ.۱۹۸).این قلعه پس از ۱۲روز مقاومت شجاعانه ایرانیان، زمانی سقوط کرد که در اول اكتبر۱۸۲۷م شب هنگام يك نفر ارمنى بنام قاراپت با چند نفرديگر پشت دروازه قلعه آمده،دروازه را بر ژنرال پاسکویچ گشوده و حتی فرمانده قلعه را که طرفدار ایران بود به همراه يارانش دستگير و تحويل روسها کردند(آهنگ سروش...ص ۲۶۷) ارامنه از پیروزی روسها،چنان شادمان بودند که هزار منات نقره پول جمع كرده به ژنرال پاسكويچ تقديم كردند(سالهای زخمی،مرادی...ص۳۹۰)این بزرگترین شکست ایران بود که پس از آن،قشون روسی از ارس گذشته تبریز و تمامی شهرهای آذربایجان را اشغال کردند از این زمان است که بدرخواست اسقف نرسس و با هدايت مقامات روسيه،كوچ ارامنه به ايروان آغاز میگردد( تاریخین قارا سایفالاری. س. ۱۴ ) پس از عهدنامه تركمنچاى نیز از طرف امپراطورى روسيه فرمانى در۲۱مارس ۱۸۲۸صادر شد كه در آن، به تشكيل ولايت ايروان به عنوان يك ولايت ارمنى‏ نشين تأكيد شده بود از اين تاريخ كم‏كم نفوس ارامنه در ايروان گسترش مییابد درحالیکه در۱۸۳۱م تعداد مسلمانان ترک ۷۳۳۱ نفر در مقابل ۴۴۸۴ ارمنى بودند اما با گذشت زمان،تركيب جمعيتى به نفع ارامنه تغيير میيابد براساس اسناد آكاك در نامه ‏اى كه لازارف در۱۴فوريه به ژنرال پاسكويچ فرستاده از او میخواهد که تسهیلات لازم را برای کوچِ ارامنه از شهرهای ایران به ایروان فراهم نماید اسناد نشان میدهد که درمقابل تشویق روسها،عباس ميرزا نيز میكوشيده مانع مهاجرت ارامنه گردد و ارامنه را تشويق میكرد كه اگر در ايران بمانند از دادن حراج و ماليات به مدت شش سال آزاد خواهند بود(سالهای زخمی...ص۴۱۰)
در دوره کمونیستها نیز،روسها همان سیاست تبعیض و دو گانه را ادامه دادند تصویری که در زیر آورده ام آشکارا نشان می دهد که از زمان انقلاب اکتبر ۱۹۱۷تا زمان مرگ استالین۱۹۵۳در ارمنستان تمامی رهبران و دبیران اول ارمنستان،ارمنی بودند اما در راس حاکمیت آذربایجان به غیر از دو نفر(آخوندوف و باقروف)تمامی افراد یا ارمنی بودند یا غیرِِ آذربایجانی.