بیر چوخ یازارلار کیمی شهريارين دا بديعي ياراديجيليغي بوتونلوكله اوْنون نوْستالگيياسينين ائتکيسي آلتيندادير. نوستالگییا نیسگیل دئمکدیر.
واختیله لاتين آمريكاسي يازارلاري و ابدي گوٍنش [ژاپون] اؤلكهسينين بير سيرا ياراديجيلاري، اونودولموش ايکتين اؤلکهني [اوتوپیانی] اسکي ميفلر دونوندا جانلانديریردیلار. سانكي شهريار دا اؤزونه مخصوص چالارلا اونلارلا سس ـ سسه وئرير. شهريار دا عئيني اؤلچوده زاماني خيالي بير كندين داخماسيندا توتوب ساخلاماغا جان آتير؛ داها دوْغروسو ايندي اوشاقليق چاغينين گؤزلرييله باخديغي بير كندين داخماسيندا.
شهريار دونياسينين ايزي نه اينكي ايندي خاريجي عالمدن سيلينميشدير، حتتا اوْلا بيلسين اوْنون تصووور ائتديیی بيچيمده كئچميشده ايسه يوْخايميش. بئله كي، شهريار آيي، گئجهني، داغي، مئشهني، شاعيري و مَلَكلري بيله، گئرچكلييه اويغون بيچيمده دئييل، اؤز نوْستالژيک دونياسي اؤلچوسونده يئنيدن يارادير. بو باخيمدان اوْنون أن ائتکيلي اثرلريندن بيري اوْلان «گئجهنين افسانهسي»، ساده تصويرلردن اوزاقلاشاراق شاعيرين دايمي وورنوخمالاريني گؤستهرير.
خيالي عالمدن اؤترو نوْستالگييا، شاعير روحونون زمانه ايله اويغون گلمهمهسيندن دوْغور. بوندان علاوه، اؤلكهلري زنگين ميفولوژي ايرثه ماليك اوْلان يازيچيلار بئله دوشونورلر: چاغداش اويغارليغين اؤزو ايله گتيردييي دَييشيكليكلر اوْنلارين ايدئآل دونياسينين داغيلماسيندا اؤزهل روْل اوْيناميشدي. بونونلا بئله، چاغداش دونيانين يئنيليكلرينه، اؤزهلليكله تخنوْلوْگييايا، اوْنلارين قارشي چيخمالاري رئنه گئنوندان فرقلي اوْلاراق ايدئولوژيک دئييل، نوْستالژيک ماهييت داشييير. بوردا چاغداش اويغارليق، اؤزلويونده چيركين و شيطاني بير نسنه كيمي قلمه وئريلمير، چاغداش اويغارليق يالنيز ياراديجيلارين ايدئآل دوٍنياسينا ووردوغو زيان باخيميندان پيسلهنيلير.
اونلارين فيكرينجه، ايقتيصادي چيچکلنمه دالغاسي صفالي كندي چيركلنديرير؛ پالچيقدان تيكيلميش ديوارلارين يوموشاقليغيني، سئمئنتين سَرتلييي ايله دييشديرير. دئمك، «اينسانلا چئوره» آراسيندا ائله بير ديوار تيكلير كي، اوْندان قوْيوب قاچماقدان اؤزگه چاره قالمير. بو دَييشيلميش دونيا، شاعير روحونون دينج يوواسي اوْلا بيلمز، اوْنا گؤره ده اوْ، ييغيشيب اؤز تانيش كئچميش يوردونا يولچولوغا چيخير.
شاعيرين گومان ائتدييي كيمي گئرييه يوْل وارمي؟! شاعير اوزون سوره آيريليق آردینجا كئچميش زامانا، ايتميش مكانا قاييدير. آمما بو دؤنه اوْ، تانيديغي آداملارين دونيادان كؤچوب گئتديييني گؤرور. اوْنون گؤرمک ايستهدييي دوزهنليكده دييشيلمهميش بير كرپيج بيله قالماييب:
هله ده گؤزومو اوْووشدورورام،
ائله بيل عصرلرين يوخوسوندان دورموشام
ايتيريب اسکي دونياني منيم حياتيم
عهديمي تزهلهيهجک بير كرپيج ده قالماييب.
يوخو نئجه قوْرخونج بير كابوسدور، اوْياقليق دا!
تانيشلار گئديبلر.
سئويملي بير دونيانين آجیسی!
واي قوْرخورام!
اينديكي زاماندا اؤزونو مومييالانميش آدام سانان شاعير، سانکي مزاردان قالخميش اؤلودور. اوُزون سوره خلوته چکيلديکدن سوْنرا يازيلميش «موميالانميش آدام» شعري، شهريارين احوال-روحيهسينده باش وئرهن درين دييشيكليكدن خبر وئرير: مومييالانميش آدام چوخورا دوشموش گؤزلرييله سوْيوق و سايماز چؤهرهلر آراسيندا يوْل گئدير. آنجاق ايلكين خاطيرهلرييله خاريجي گئرچليك آراسيندا هئچ بير ياخينليق قالماديغي اوٍچون اوْ، سرگردان حالدا يوْلونو آزير. حتتا اوْنو تانييانلار دا لاپ كؤلگهلر تك اوْيانبوياندان كئچيپ گئديرلر، اوْنلارين يالنيز آياق ايزلري قالير. شهريار يازير:
«كؤهنه تانيشلارين، خيال سورعتي ايله ائولردن چيخيب ديوارلاري آشان و مندن اؤزلريني گيزلهدن كؤلگهلريني دويورام. دئيهسن، پيچيلداشيرلار، لاكين اوْنلارين سسي منه چاتينجا، بوتونلوکله باتير، بلكه ده دئييرلر: جاني نئجه ده بَركيميش كي، هله ده ساغدير. نه بيلمك اوْلار، بلكه اوْنلار دا منيم كيمي قبيردن قالخيبلار، آنجاق داها جاماعتين اوزونه باخا بيلميرلر.»
مومييالانميش آدام، اؤز مزارينا قاييتمازدان اؤنجه، نه قدهر چاليشسا دا بو يئني دونياني قاورايا بيلمير. اوْ، نه قارشیسینا چيخان قارانليق چايخانين، نه ده آرخين قيراغيندا بوْينونو بوكوب فيكره دالميش سالخيم سؤيودون سيرريني آنلايا بيلمير. سوْندا، اوْنون چاشقينليغي دونيانين وفاسيزليغي و آلچاقليغي بارهده فيكيرلره قاريشير. شهريارين اؤز آلينيازيسينا لاغ-لاغالي و غملي باخيشي بوردان باشلانير:
من اؤلموشدوم نئچه ايللر بوْيو سن ساغ ايدين آمما
اؤزوم ده قالميشام حئيران، اؤلن ديرچَلدي، ساغ اؤلدو.
خولاصه ائدیلهرک "شعر وارلیغین ائویدیر" کیتابیندان (ص ۱۹۶-۱۹۹).