بیلدیگینیز کیمی، ایگیرمی بیرینجی عصرده یاشاماق، گنه ده بیزیم تمل حاق‌لاریمیزین الده ائتمه‌سینه سبب اولمامیش‌دیر.

تمل حاق دئمک، عجبا نه دئمکدیر؟

تمل حاق‌لاری الده ائتمک اوچون، تمل مسئله‌لریمیز نه‌‌لر ساییلیر؟
حاقیمیز یوخسا اگر، او حالده، مسئله‌لریمیز وار می؟ حاق‌لاریمیز هانگی‌لار، مسئله‌لریمیز هانگی‌لاردیر؟

سؤز یوخ کی هر مسئله، بیر حاقا باغلی‌دیر و بوتون بیزیم مسئله‌لر، آسیلی قالمیش حاق‌لاریمیز‌لا برابر، آسیلی و چؤزولمه‌میش قالمیش‌‌لار. بئله بیر دوروم‌دا، حاق‌لاریمیزی اوزه چیخارتماییپ بللی ائتمه‌سک، مسئله‌لریمیزی نه جور گیزلی حالدن چیخاردیپ بلیرته‌جگیک؟ بونو دا اونوتمایین کی مسئله‌نین تانیتیمی بیر دؤنم، چؤزومو ایسه باشقا بیر دؤنم‌دیر.
ایندی تمل حاق‌لاریمیز هانگی‌لاردیر؟

اینسان حاق‌لاری منشوروندان بحث ائتمک، حقوق اوخومادیغیما گؤره، منیم ایشیم دگیل. حقوق آلانیندا چالیشان اوزمانلاریمیز طبیعی‌دیر کی بو قونویا گیریب، مملکتیمیزین دورومونو اینجه‌لیه‌بیلیرلر. بورادا یالنیز بیر نئچه اؤرنک‌ وئرمه‌لی‌ییم: منجه، دونیانین نه‌ یئرینه گئتسه‌نیز، اینسانلارین ان بسیط و ان ساده تمل حاقی، اونلارین دیلی‌‌ایله باغلی‌دیر. بو قونو‌دا، بوتون ایران ضیالی‌لاری طرفیندن اؤنریلن و قبول ائدیلن و عینی حالده اینسان حاق‌لارینی پوزمیان مترقی بیر اؤنرگی، گنه ده وئریلمه‌میش‌دیر. ایندی یالنیز دیلیمیزی قوروماق ایچین، قوللاریمیزی یوخاری چئویرسک اگر، او زامان سیزجه، آیواز طاهانین سوردوغو سورو، اؤنوموزه گئچمیه‌جک‌دیر؟!:
«بیزیم تمل مسئله‌لریمیز نه‌دن عبارتدیر؟»

ایندی باشقا بیر حاقی نظره آلیریق! چئوره پروبلم‌لری! اینسانلار یاشادیغی یئرلری سئویپ چئوره‌لرینی هر هانگی بیر تهلکه‌دن قورویارلار . اورمو‌ گؤلو بیر اؤرنک اولاراق، بو پروبلمی چؤزمک اوچون سیزجه طاهانین سوروسو بیر باشقا دفعه، اؤنوموزه چیخمایاجاق؟

«بیزیم تمل مسئله‌لریمیز نه‌دن عبارتدیر؟»
اؤرنک وئردیگیم بو ایکی تمثیلی پروبلم‌لر کیمی، بیزیم مملکتده حددن آرتمیشدیر. تورکچه‌نین قوروماسی یا اورمو گؤلو سؤز قونوسو‌ اولاندا آما، بعضن آذربایجان‌لی لارین حاقیندا بیر آز انصاف‌سیزلیک‌ ائلیرلر. او زمان ایصفاهاندا یا خوزستاندا باش وئرمیش سو پروبلم‌لری، اورمو گؤلو پروبلمی ایله بیر درجه‌ده اؤنملی می دگیل‌دیرلر؟

سؤز یوخ کی پروبلم‌لر، یالنیز آذربایجانا محدود و باغلی دگیل. بیز اینسان حاق‌لاریندان دانیشیریق. اونودولموش اینسان حاق‌لاری، ایران جغرافیاسیندا یاشایان اینسانلاری بیربیری‌‌ایله قارشی قارشیا چکیب گتیرمیش یا دا گتیره‌جک‌دیر. سیز هر هانگی بیر حاقی، اینسان حاق‌لاری منشوروندان سئچسه‌نیز، یانیلمامیش‌سینیز! او حاقی بیزدن اسیرگه‌میش‌لر. شیمدی نه یاپمالی‌ییق؟!

ایلک اؤنجه، حاقلاریمیزی تانیمامیز سونرا اونلاری الده ائتمک اوچون پلانلاشمامیز گرکیر! دقت‌ ایله باخساسیز، بیز هر شئی‌دن اؤنجه، اؤزگه و یانلیش کولتورلره، یئنیلیب اگه‌من‌لیگیمیزی (سروری، آقایی، ارجمندی) الدن وئرمیشیک. ائله یئنیلمک کی بیر چوغوموز، آیاقی، قولو، بئینی، دوشونجه‌سی باغلی بیر قوللارا چئوریلمیشیک.

اگه‌من‌لیگیمیزی اله گئچیرمک اوچون، بو دورومدان چیخماغیمیز گرکیر. بو دورومدان چیخماق اوچون ده بویوک و بیلگین، دوستونو‌ دوشمانیندان آییران، اؤنملی‌لری یاخشی تانیان لیدرلر، سیاست و بیلیم آداملاری و بیلیمه، اگیتیمه، اؤگره‌تیمه، اؤزگورلوگه و اؤزبگ‌لیگه اؤنم وئرن و اؤز کولتورونه غرورلا باخیپ باشقا کولتورلری سایغی ایله دگرلندیریپ قارشیلایان بیر میللته احتیاجیمیز وار.

مرکزده اقتداردا اولان، هر هانگی بیر حکومت اولسا بیزه اؤنملی دگیل، اؤنملی بو دور کی بو حکومت، اینسان حاق‌لارینا نه جور باخیر! یا دموکراسیا یا فدرالیزمه نه جور باخیر! تمرکزگرا بیر دولت اگر ایش باشیندا اولسا، بیزیم پروبلم‌لر هئچ بیر زمان چؤزولمه‌ییب آرادان گئتمیه‌جک‌لر. ایستک‌لریمیز تلنبار اولوب آغیرلاشاجاق‌لار و مملکتین گمیسی ده، ان فجیع بیر شکلده، میللتین جواب‌سیز سورولارین طوفانلی دنیزینده باتاجاق‌دیر.

اتک‌یازی:
امروزه موارد و مشکلاتی که فقط در خصوص مسایل آب، در استانهای اصفهان، یزد، چهارمحال و بختیاری، قم، لرستان و خوزستان ایجاد شده‌اند، کمتر از مسئله دریاچه اورمیه نیستند. آیا اگر مثلا اصفهان توسط یک حکومت‌ دموکرات محلی و بر اساس فدرالیزم اداره می‌شد و لذا مردم اختیار منابع آبی سرزمینی خود را داشتند، اساساً امکان بروز چنین مشکلات لاینحلی ایجاد می‌شد؟