۱-جی دونیا محاربه‌سی بیتدیکدن سونرا ۱۹۱۸-جی ایلین سونلارین‌دان ساواشین نتیجه‌لرینین موذاکیره‌لرینه باشلان‌دی. بو مقصدله پاریس‌ده وئرسال صولح کنفرانسی چاغیریلدی، آمریکا، اینگیلتره، فرانسا، ایتالییا و یاپونییا بو تاریخی کنفرانسین باشلیجا تشکیلاتچیلاری اولدو. کونفران‌سین اساس مقصدی قالیب آنتانتا دؤولتلری ایله مغلوب آلمانییا-عثمانلی بلوکو آراسین‌دا سازیش باغلاماق، ائلجه ده پارچالانمیش روسییا ایمپئرییاسینین گلجیی ایله باغلی قرار وئرمکدی. ۲۰-جی عصرین سیاسی خریته‌سینین معینلشدیریلجیی بو تدبیرده گونئی قفقازدا موستقیل‌لیکلرینی اعلان ائتمیش اوچ اؤلکه موطلق شکیل‌ده ایشتیراک ائتمک، مؤوجودلوقلارینی تانیتماق ایستییردی.

۶ اوکتیابر ۱۹۱۸-جی ایل.

آذربایجان حکومتی ایستانبول‌داکی یئنی تعیین ائتدیی خاریجییه ناظری ا.توپچوباشووا تلگرافلا تاپشیردی کی، آوروپا پایتختلارینا یولا دوشه‌رک آذربایجانین موستقیللیینی اعلان ائتمکدن اؤترو لنگیمه‌دن اورادا بیر هئیت تشکیل ائتسین. آنجاق تئزلیکله آنلاشیلدی کی، ان اؤنملی هدف موستقیللیین تانیدیلماسیدیر. مجلیسی-مبعوسان حکومتله بیرگه کئچیردیی ایجلاس‌دا پاریسه گؤندریله‌جک هئیتی-مرخصنین (تام صلاحیت‌لی نماینده هئیتینین) ترکیبینی معینلشدیردی. باش ناظرین وئردیی اعتیمادنامه‌یه گؤره، هئیتین وئرسال صولح کنفران‌سین‌دا آذربایجان جمهوریتینی تمثیل ائتمک، ائل‌جه ده دؤولت آدیندان هر جور سیاسی، اقتصادی، مالییه موقاویله‌لری ایمضالاماق صلاحیتی واردی. هئیت صدر معاوینی محمدحسن حاجینسکینین باش‌چیلیغی آلتیندا باتوما، اورادان دا گورجوستان و شیمالی قافقاز نماینده‌لری ایله بیرگه ایستانبولا یولا دوشدو.

بو عرفه‌ده توپچوباشوو ایستانبول‌دا اولارکن یابانچی دؤولتلرین تمثیلچیلری ایله گؤروشوردو. او، یابانچی اؤلکه تمثیل‌چیلرینه تقدیم ائتمک اوچون عثمانلیجا، فرانسیزجا و روسجا بیر مموراندوم حاضرلایاراق فرانسیزجاسینی همین تمثیلچیلره و عثمانلی خاریجییه نظارتینه تقدیم ائتمیش، بیر چوخ نوسخه‌سینی پوچتلا پاریس، ایستوکهلم، لوندون و نیویورکا گؤندرمیشدی. علی مردان بی ایستانبول‌دا عثمانلی سلطانی ۶-جی محمت، آمئریکا دیپلوماتیک نماینده‌سی میستئر هئیک، هوللان‌دییا نماینده‌سی وان دئر دوئس دئ ویللئبوا و بیر چوخ باشقالاری ایله ماراق‌لی گؤروشلر کئچیرمیش و اونلارین هامی‌سینی اینجه‌لیکله قئی‌ده آلمیش‌دی. باکی‌دان گئدن هئیت ۲۰ یانواردا ایستانبولا چات‌دی. آیین ۲۲-ده توپچوباشووون صدرلیگی ایله اونون ایلک ایجلاسی کئچیریل‌دی. بورادا هئیتین ترکیبی گئنیشلندیریلدی – علی بی حسین‌زاده و مارچئوسکی امکداش، صفوت بی ملیکوو-زردابی و علی اکبر بی توپچوباشوو کاتیب، ا.قافاروو فرانسیز دیلی، قافاروو اینگیلیس دیلی، هممدوو فرانسیز و تورک دیللری ترجومه‌چی‌سی، رشید بی توپچوباشوو ایسه صدرین شخصی کاتیبی اولاراق هئیته قاتیل‌دیلار.

بیرینجی ایجلاس‌دا سیاسی و میللی، اقتصادی-کوممئرسییا، تبلیغات و معلومات مسئله‌لری ایله مشغول اولاجاق اوچ بؤلمه ده یارادیل‌دی و عضولر آراسین‌دا دقیق ایش بؤلگوسو آپاریلدی.

۱۹۱۹-جو ایل یانوارین ۱۸-ده پاریسین وئرسال سارایین‌دا صولح کنفران‌سی اؤز ایشینه باشلادی. فرانسانین باش ناظری ژورژ کلئمانسو کنفران‌سین پرزیدنتی سئچیلدی. آذربایجان هئیتی فرانساداکی ارمنیلرین تؤرتدیی تخریباتلار اوزوندن پاریسه ویزانی چوخ گئج، آپرلین ۱۵-ده آلا بیلدیلر. ارمنیلر نماینده هئیتینین عضوو احمد بی آغایئوی ایتتیهادچیلارین لیدری، عثمانلی مجلیسی-مبعوسانین‌دا و مطبوعاتین‌دا ایتتیحادچیلارین فعال نماینده‌سی و قیزغین تبلیغات‌چی‌سی، متفیق دؤولتلرین علئیهداری کیمی قلمه وئردیکلری اوچون اونون و بعضی عضولرین پاریسه یولو باغلاندی. (آز سونرا اینگیلیسلر آغایئوی حبس ائد‌رک مالتا آداسینا سورگونه گؤندردیلر).

نهایت، هئیتی-مرخصه آپرئلین ۲۲-ده ایستانبولدان پاریسه دوغرو یول آلدی، مایین ۷-ده پاریسه چاتدی و بورایا یتیشینجه فعال ایشه باشلادی. ۱۹۱۹-جو ایل مایین ۲۸-ده – آذربایجان جمهوریتی ایستیقلالینین بیرینجی ایلدؤنومو گونو هئیت کنفران‌سین اساس لیدری، «ویلسون پرینسیپلری»نین مؤلفی اولان آمریکا پرزیدنتی وودرو ویلسون’لا گؤروشدو. توپچوباشوو آمریکا پرزیدنتینه اؤز حکومتی آدیندان بونلاری بیان ائتدی: «سیزی امین ائدیریک کی، موستقیل یاشاماق اوچون بیزده هر شئی واردیر... بیز آذربایجان اوچون یالنیز اؤز پارلامنتیمیزی و اؤز حکومتیمیزی تانیییریق و تانییاجاغیق».
آنجاق ویلسون آمریکانین دونیانین کیچیک حیصه‌لره بؤلونمه‌سینی ایستمدیینی، آذربایجان مسئله‌سینین «روس مسئله‌سی»ند‌ن اول حل ائدیله بیلمیجیینی سؤیله‌دی.

واحید روسییادان چارین بورجلارینی داها آسانلیقلا آلا بیله‌جکلرینی دوشونن غالیب متفیقلر اونون پارچالانماسیندا ماراق‌لی اولمادیقلارینا گؤره گونئی قافقاز مسئله‌سینه بیگانه یاناشیردیلار، آنجاق روسییادا قوه‌لر تارازلیغینین دییشمه‌سیندن سونرا ماراقلار فرقلی مجرایا یؤنلدی. متفیقلرین دستکلدیی گنرال دنیکینین آرد-آردا مغلوبیتی، بولشئویکلرین گئرچک گوجه چئوریلمه‌سی قارشی‌سیندا گونئی قفقاز دؤولتلرینه موناسیبت یئترینجه دییشدی. بؤیوک بریتانییانین باش ناظری للوید جورج ۱۹۱۹-جو ایلین ۱۷ نویابرین‌دا اینگیلتره پارلامنتینین ایجما پالاتاسینداکی چیخیشین‌دا ایکی دفعه آذربایجان و گورجوستانین آدینی چکدی. متفیقلر باشا دوشوردولر کی، بولشویکلرین قفقازدا غالیب گلمه‌سی بولشئویزمین ایران، تورکییه و اورتا آسییایا یاییلماسی دئمک‌دیر.

بؤیوک بریتانییانین تشببوسو ایله ۱۹۲۰-جی ایل یانوارین ۱۰-دا وئرسال عالی شوراسینین سئسسییاسین‌دا بیلدیریلدی کی، گونئی قافقازدا اوچ موهوم حادثه باش وئریر. بیرینجی‌سی، بولشئویک روسییاسینین قوشونلاری جنوب ایستیقامتینده حرکت ائدیر؛ ایکینجی‌سی، گئری چکیلن دنیکین اوردوسو بو رسپوبلیکالارا سوخولا بیلر، اوچونجوسو، کمالچیلار روسییا ایله راضیلیق اساسیندا بو رسپوبلیکالارا موداخیله ائده بیلر، بونا گؤره ده آذربایجان و گورجوستان د-فاکتو تانینمالیدیر. یانوارین ۱۱-ده عالی شورا اینگیلتره‌نین خاریجی ایشلر ناظری لورد کئرزونون تکلیفی ایله بو مزموندا بیر قرار قبول ائتدی: «متفیق و بیرلیک اؤلکه‌لری آزربایجان و گورجوستان حکومتلرینی بیرلیکده د-فاکتو سوییه‌سین‌ده تانیییر».

بئله‌لیکله، آذربایجانین موستقیل‌لیگی ۱۱ یانوار ۱۹۲۰-جی ایلده پاریس صولح کونفرانسیندا د-فاکتو تانین‌دی.

یانوارین ۱۵-ده فرانسا خاریجی ایشلر ناظیرلیینین باش کاتیبی ژول کامبون عالی شورا عضولرینین و متفیق اؤلکه‌لرین آذربایجانین د-فاکتو تانیماسی باره‌ده پاریس صولح کنفران‌سینین رسمی قرارینی ا.توپچوباشووا تقدیم ائتدی.

بوندان بیر گون اؤنجه – یانوارین ۱۴-ده ایسه آذربایجان جمهوریتینین باش ناظری نصیب بی یوسیفبی‌لی آذربایجان وطنداشلارینا مراجعت ائد‌رک تانینما حاقین‌دا معلومات وئرمیش، بو موناسیبتله ۱۴ یانوار اؤلکه‌ده غیری-ایش گونو اعلان ائدیلمیشدی.

۹ فورال ۱۹۲۰-جی ایلده مجلیسی-مبعوسان آذربایجانین ایستیقلالینین تانینماسی موناسیبتیله اهالییه وئریلن گذشتلر حاقین‌دا قانون قبول ائتدی. قانون بو علامتدار حادثه شرفینه، جینایت تؤرتمیش و وئرگی اؤد‌مه‌لی بعضی شخصلر کاتقورییاسینین دورومونون یاخشیلاشدیغینی تثبیت ائدیردی. بئله کی، قانونون چیخاریلدیغی گوندک دؤولتی جینایت تؤرتمیش شخصلر (جاسوسلوقلا وطنه خیانت ائد‌نلردن باشقا)، میللی دوشمن‌چی‌لیک زمینین‌ده جینایت ایشلمیش، اونا تاپشیریلمیش خیدمتی املاکی منیمسمیش و خرجلمیش، آنجاق وئردیی ضرری تام اؤدمیش... بوتون شخصلر جزادان آزاد ائدیلیر.

باشقا کاتقورییادان اولان شخصلرین ده جزاسی یونگوللشدیریلدی. قانون‌دا باشقا بیر چوخ گذشتلر ده نظرده توتولموشدو.