مندن دفعه‌لرله سوروشوبلار کی، گنجلیگیمده، تحصیل دؤورومده، یعنی رضاشاه رژیمی زامانی جنوبی آذربایجاندان آنا دیلینده یازیب- ‏اوخوماق قاداغان ائدیلدیگیندن ایستر- ایسته‌مز فارس دیلینده تحصیل آلمیشام، بس نئجه اولدو کی، بونا باخمایاراق، آذربایجان دیلینده سلیس ‏دانیشیرام، بو دیلده اونلارلا اثر یازمیشام؟ من آکادمیادا و اونیوئرسیتئتلرده اوخودوغوم بیر سیرا موحاضیره‌لرده بو سوآلا قیسا جاواب ‏وئرمیشم. ایستردیم کی، بورادا بیر آز اطرافلی دانیشام. اونو دا دئییم کی، بیر نئچه ایل اوّل "وارلیق" درگی‌سینده چاپ ائتدیردیگیم "آنا ‏دیلیمیز و میللی وارلیغیمیز حاقیندا" آدلی سیلسیله مقاله‌لری باره‌سینده دانیشاجاغیم مؤوضوع‌یا حصر ائتمیشم. (همین مقاله‌لر بیر نئچه ایل ‏بوندان اؤنجه دوستوم دوکتور حمید محمدزاده طرفیندنن چاپا حاضیرلانیب، باکی یایینلارینا تاپشیریلسا دا، تأسوف کی، کیتابین الیازما ‏نوسخه‌سی هله‌لیک یایین ایداره‌لری لابیرینتلرینده ایتیب-باتمیش و اونون سوراغینی هله وئرن اولماییب).‏

منی دوغما آنا دیلیمیز و اونون زنگین سؤز خزینه‌سی ایله ایلک تانیش ائد‌ن آنام اولدو. آنام درسدن، کیتابدان محروم، یازیب-اوخوماق ‏بیلمه‌ین بیر ائل قیزی اولدوغو حالدا، سینه‌سی آشار- داشار سؤز خزینه‌سی ایدی. او، سایا-حسابا گلمز قدر لایلا، نازلاما، بایاتی، قوشما، ‏گرایلی، نغمه، آتالار سؤزو، ناغیل و داستان بیلیردی. ایندی ده، ۵۰-۶۰ ایل کئچدیکدن سونرا اونون بیر-بیرینین آردینجا حیاتا گؤز آچان ‏قارداشلاریمی یاتیزدیراندا اوخودوغو لایلالار قولاغيمدا سسلنیر:‏

لایلای دئدیم یاتاسان،
قیزیل گوله باتاسان ‏
قیزیل گولون ایچینده،
شیرین یوخو تاپاسان. ‏

لایلای دئدیم دویونجا،
باش یاستیغا قویونجا ‏
عؤمرون- گونون اوزانسین،
ناز بالانین تویونجا. ‏

لایلای دئدیم آدینا، ‏
حاق یئتیش‌سین دادینا. ‏
بویا باشا چاتاسان،
منی ده سال یادینا. ‏

آنام قاراداغ ائلی‌نین کندلریندن بیرینده دونیایا گؤز آچمیش، گنج‌لیگینی ائل-اوبا ایچینده کئچیرمیش، باهالیق ایللرینده کنددن عايله‌سی ایله ‏تبریزه کؤچموشدو. سونرا عايله‌سی تبریزده قالا بیلمه‌ییب گئری قاییتمیش، آنا ایسه اره گئتدیگی اوچون بورادا "قال اوغلو قال'' اولموشدو. ‏والیدئینلریندن، قوهوملاریندان اوزاق دوشموش، یوللارا گؤز دیکن، حیات چتین‌لیکلری گؤرن آنامین چوخ واخت ایپ اگیر‌‌نده، فرش ‏توخویاندا زومزومه ائله‌دیگی بایاتیلار حسرتدن، غمدن خبر وئریردی: ‏

من آشیق یاسمن‌سیز، ‏
باغلاریم یاسمن‌سیز. ‏
من اولدوم گوله حسرت، ‏
گولشن‌سیز، یاسمن‌سیز. ‏

عزیزیم لالا یالقیز، ‏
گول قوشا، لالا یالقیز. ‏
چیخارام داغ باشینا، ‏
چکرم نالا یالقیز. ‏

غریبین سسی گلمز، ‏
گولسه نفسی گلمز، ‏
باش قویار یاستیق اوسته، ‏
گؤزلر، کیمسه‌سی گلمز. ‏

آنامین سسی ائوده یاییلینجا بیر بوجاغا چکیلردیم، اورگیم کؤوره‌لردی، گؤزلریم یاشاراردی... ‏

آنام ناغیلی چوخ یاراشیقلی دئیردی. او، چوخ واخت ناغیلی بو سؤزلرله باشلاردی: «بیری وار ایدی، بیری یوخ ایدی. اینسانلارین دردی- ‏غمی چوخ ایدی. اونلارین بیر دادینا چاتان یوخ ایدی..." ماراقلی بوراسی ایدی کی، او، بیر ناغیلی هئچ واخت تکرار ائتمزدی، هر دفعه ‏سؤیله‌دیگی بیر تزه ناغیل اولاردی. او، ناغیلی باشلار- باشلاماز من گؤزلریمی یوماردیم، پریلرین قانادلاریندا گؤیلره یوکسلردیم. ‏سولئیمانین خالچاسینا چیخیب دونیانی دولاشاردیم...‏

سونرالار چوخلو ناغیل توپلادیم، ناغیل کیتابی باشا ووردوم. اما نه بو اینسان محبتی ایله یوغرولموش باشلانغیجی، نه ده "بحر- طویل" ‏کیمی آخیب گئدن سؤز یاراشیغینی هئچ یئرده، هئچ ناغیلدا تاپا بیلمه‌دیم. آنام ائل ماهنیلاریندان هر هانسینا بیر دفعه قولاق آسسایدی، ‏اونوتمازدی. یاخشی یادیمدادیر، بیر دفعه آتام ائوه بورولو بیر پاتئفونو امانت گتیرمیشدی، آنام پاتئفوندان ائشیتدیگی ماهنیلاری ازبرله‌ییب ‏سونرادان تئز-تئز زومزومه ائدردی:‏

آراز چایی آشدی، داشدی، ‏
سئل سارانی آلدی قاشدی، ‏
آلا گؤزلو، قلم قاشلی، ‏
آپاردی سئللر سارانی، ‏
اشرفی تئللی بالامی... ‏

آنام خالق داستانلاریندان "اصلی- کره‌م" و "آشیق قریب"ى، امراهین، توفارقانلی آبباسین و باشقالارینین داستانلارینی بوتون آیرینتیلاری ‏ایله یئرلی- یئرینده اوخویاردی. ‏

ایللر کئچدی، من بؤیودوم، "دده قورقود" آبيده‌سی ایله تانیش اولدوم. گئجه‌لرین بیرینده کیتابین ایلک بویونو - "دیرسه خان اوغلو بوغاجین ‏بویو"نو آناما اوخویوب دئدیم: "آنا، یاخشی دقت یئتیر، بیر گؤر بوردا سنین اوچون آنلاشیلماز بیر شئی وارمی؟" آنام جاواب وئردی: ‌‏"اوغول، بوردا نه آنلاشیلمازلیق اولا بیلر کی، بوی دا بیزیمدیر، سوی دا بیزیمدیر، سؤز ده بیزیمدیر، ایلقار دا..."‏