تام فونئتیک یازاق یوخسا یوخ؟

بوتون آلینما سؤزلری منیمسه‌یک یوخسا یوخ؟

سایین سولماز خ و سایین محمد یانار ایمضاسیلا ایکی دوستوموزدان ایکی سوال آلمیشیق. (سوال‌لار فارسجادیر، بیز اونلاری چئویرمیشیک.) سوال‌لارین بیربیریله باغلی‌ اولدوغوندان اونلاری بیر یئرده جاوابلاندیریریق.

سوال: کلمه‌لری فونئتیک یازیدیغینیزا باخمایاراق، بعضی یئرده بو قانونا رعایت ائتمیرسینیز، نییه؟ مثلن مداخله سؤزونو موداخیله یازیرسیز، آمما معین سؤزونو اولدوغو کیمی ساخلاییرسینیز.

سوال: آلینما سؤزلرین ایملاسیندا فرقلیلیک واردیر. مثلن بیر یئرده زامان یازیرسینیز، باشقا یئرده ایسه ساحه. نییه بو ایکینجیسی ده ساحا یازیلماسین کی؟

بری باشدان دئییم کی، دیلیمیزین یازیلیشی باخیمیندان أسکی الیفبا یوخسول‌دور. بیز اونو تام فونئتیکلشدیره بیلمه‌ریک. بو دیله أن اویغون الیفبا لاتین گرافیکاسی‌دیر. لاکین ایندیلیک سیاسی دوروموموزدان آسیلی اولاراق خالقیمیزین بؤیوک بؤلومو بو الیفبایا آلیشمیشدیر. بونون اوچون باجاردیقجا بو الیفبانین چاتیشمازلیق‌لارینی آرادان قالدیرمالیییق.

أسکی عرب ألیفبانین تام فونئتیکلشمه قابلیتی یوخ‌دور، دئدیک. مثلن ”معین“ کیمی بیر سؤز “موعین“ یا ”موعیین“ کیمی یازیلدیقدا، اوخونوش داها دا چتینله‌شیر، ”موعییه‌‌ن“ کیمی یازیلدیقدا ایسه باشقا بیر قایدا پوزولور.

ایکینجی سوالدا "سس اویومو" قانونونا ایشاره واردیر. لاکین بو قانونو ایستئناسیز اولاراق حیاتا کئچیرمک دیلین ایندیکی دورومونا ترس گلیر. گئرچکلیک بودور کی، تورک دیل‌لرینه داخیل اولموش آلینما سؤزلر بعضن منسوب اولدوقلاری دیلین اؤزه‌للییینی قورویوب ساخلاییرلار.

باشقا سؤزله، آلینما سؤزلرین سؤزلرین هامیسی آهنگ قانونونا اویمور. قیسمن و یا بوتونلوک‌له مبدأ دیلده‌کی ایملالارینی قورویوب ساخلاییرلار: کونسئپسییا، موداخیله.

دیلین ماهیتی ایله تانیش اولمایان بعض‌لری گومان ائدیرلر کی، هر بیر دیلده قایدالار دیکتاتوراسینی برپا ائتمک اولار. بونون اوچون هر بیر دخیل سؤزو آهنگ قانونونون دار چرچیوه‌سینه سیغیشدیرماق فیکیرینه دوشه بیلرلر. لاکین بو گره‌کسیز یاناشمادان دولایی عربجه "حکایه، کتاب و مداخله" سؤزلری‌نین تلفوظظو هم چتینلشه‌جک، هم ده معیار دیلدن تام آرا آچاجاق. کیمسه‌نین بونا نه گوجو چاتار، نه ده حاققی وار. دون کیشوت دا بونو باجارماز.

گؤتورک ائله "آذربایجان" سؤزونو. آهنگ قانونو اساسیندا آذربایجان سؤزونو آذاربایجان یازمالیییق. کاراکتئر، مارکسیزم، سئناری [سئناریو] کیمی کلمه‌لری ایشله‌ده بیلمه‌ریک. مداخله سؤزو ده موداخیلا müdaxíla اوخونمالی‌دیر. مراجعت سؤزو ده موراجیعات (قالین ی ایله) یازیلمالی‌دیر . بو ایسه دئییلیشین چتینلیییندن علاوه سؤزون جمع فورماسی ایله دییشیک دوشه‌جک. بوردا بیرینجی چؤزوم یولو بئله‌جه سؤزجوک‌لره دوغما قارشیلیق تاپماق‌دیر. لاکین دیلی بوتون اؤزگه سؤزلردن آریندیرماق آبسورددور. بونون اوچون بئله‌جه سؤزلرین کؤکو دیلدن کسیلمه‌یینجه اونلارین یازیلیشیندا دیققتلی اولمالیییق.

هانسیسا سؤزون تام فونئتیک یازیلماسی‌نین معیاری نه‌دیر؟

معیار و یا اؤلچو سؤزون "منیمسه‌نیلمه‌سی"‌دیر. لاکین سورون بو معیارین اؤزونده‌دیر. یعنی، منیمسه‌نیلمک سماعی بیر قایدا اولاراق، باشقا بیر مرجعه مؤحتاج‌دیر. اؤرنه‌یین، زامان سؤزو بیزده منیمسه‌نیلیب، آمما موداخیله سؤزو منیسه‌نیلمه‌ییب. منیمسه‌نیلمه‌یین معیاری هله‌لیک رسمی آذربایجان تورکجه‌سی‌دیر.

ألبته بللی آرگومئنت‌لر ایره‌لی سورمک‌له آزسایلی سؤزجوک‌لرین یازیلیشینی دییشدیرمک اولار. لاکین بیر سؤزون نئجه یازیلماسینا دایر ألیمیزده مؤحکم آرگومئنت اولمایینجا، کلمه‌لرین رسمی دیلده یازیلیشینا اوستونلونک وئرمه‌لیییک. اؤرنه‌یین، تورکجه‌دن فارسجایا کئچیمش امید سؤزو سون واخت‌لاراجان اومید یازیلیردی (ایضاحلی لوغت). گونئیده اومود کیمی سسلندیردیییمیز بو سؤز، ایندی آرتیق رسمی دیله ده کئچیب umud.

بوتون آلینما سؤزلری آهنگ قانونونا تابع ائده‌رک منیمسه‌مک مومکون دئییل. بعضی سؤزلرین یازلیشینی قولاق یولو ایله اؤیرنمه‌لیییک.