فلسفه، 19ـ‌جو عصر بشر اويغارليغيندا بيرينجی‌ليک قونومونو ايتيرمه‌يه باشلادی، شعر ايسه ايييرمينجی عصرده. بونلارين هر ايکيسی، قيسمن ده اولسا اؤز يئرلرينی بديعی نثره، داها چوخ رومانا، باغيشلاديلار. گادامئرين فيکرينجه، بو اولای شوپنهاوئرين آلچالديجی [تحقيرآميز] نيطق‌لری سونوجوندا باش وئرمه‌دی. فلسفه طالعی‌نين آناجيزگيسی اونا قارشی چيخان بؤيوک يازيچی‌لارين الی ايله يازيلدی. کيئرکئگارد، نيچه، و داها چوخ آدليم رومان يازيچی‌لاری، اؤزه‌لليک‌له فرانسيزلاردان استاندال، بالزاک، زولا، و روس‌لاردان گوگول، دوستايئوسکی و تولستوی. آدينی چکديييميز فلسفه ديشينداکی بؤيوک يازيچی‌لار، تاريخی يئنيلگينی فلسفه‌نين آلنينا يازديلار.

فلسفه، اؤزونو علم فلسفه‌سی دونوندا يئنيدن ساهمانا سالديسا، بو، شعره پای دوشمه‌دی. شعر ايييرمينجی يوزايللييين ايکينجی ياريسيندان بير چوخ اوخوجولارينی رومانين خئيرينه ايتيردی. بوردا سينمانين سوچو آز دئييلدی. سينما شعردن داها چوخ، رومان‌لا ياخينليق ائديردی، اونونلا اؤزو آراسيندا اورتاق اؤزلليک‌لر گؤروردو. سينمانين توپلومدا قازانديغی اوستون قونوم [مؤوقع]، رومانين موؤقعئينی شعره قارشی گوجلَنديريردی. آمما نيچه ايله موقاييسه‌ده سينما بير اويونجاق ايدی. نيچه فلسفه نرديوانينی شعرين آياغی آلتيندان چکدی، آنلام قايناغی اولان تانری‌نين الينی ايسه دونيانين باشيندان.

آمما نيچه‌نين تانری اؤلومو مسئله‌سينی بوندان آرتيق قابارتماغيميزا دَيمز. رونئسانسين باشلانغيجيندان بری، خريستيانليق [مسيحيت] تانريسی زاواللی بير وارليغا چئوريلمکده‌يدی. ژان پول ريختئر آدلي بيريسی‌نين 1796دا يازديغی رؤيا dream اثرينده گؤرون نه باش وئرير. گئجه‌لرين بيرينده مسيح قبريستانليغين اورتاسينداکی کيلسايا نازل اولور. سونرا اونو دؤوره‌له‌ميش های‌‌ـ کوی‌لو قارالتی‌لارا [شبح‌لره] دئيير: «من بوتون دونيالاری آختارميشام، گونش‌لره اوچموشام، آمما هئچ بير تانری تاپماميشام. کايناتين سينيرلارينا گئتميشم، ـ آتا هارداسان؟ـ دئيه، اوچوروم‌لارين قارا ديبينه گؤزومو زيلله‌ييب باغيرميشام. لاکين يالنيز ياغيشين درينليک‌لره ياغماسينی ائشيتميشم، بير ده هئچ بير اينتيظاما بويون قويمايان ابدی قاسيرغانين سسينی.» آدام‌لار اونا ياخينلاشير، «مسيح! آرتیق بيزيم داها آتاميز يوخدورمو؟» دئيه، سوروشورلار. جاواب ائشيديرلر: «بيز هاميليغا يتيم اولموشوق.»

ایواز طاها