پیرو نشر مطلبی از دکتر سرزعیم اقتصاد دان کارگزارانی تیم اقتصادی دولت، در ۲۴ اسفند پارسال (در اینجا) از چرخش چینی (در اینجا) صحبت کردم.

در #چرخش_چینی نوشتم که: یکی از گمانه زنی ها و ترس های من «چرخش چینی» در دو سال آخر روحانی است. جامعه سیاسی ایران در سال ۹۲ و ۹۶ نشان داد که به بلوغ سیاسی ائتلاف رسیده است. قبل از آن، جبهه ها بیش از آنکه بر سر منافع متعارض به مصالحه رسیده ائتلاف کنند، بر محور مطالباتی مشترک به اتحاد می رسیدند. این امر به خودی خود نکته مثبتی است بر فهم و کنار آمدن مدنی با تعارضات، اما ائتلاف گروه های «جامعه ستیز» بدترین و تلخ ترین تجربه، برای کشوری چون ایران می تواند باشد که یکی از مشخصه های برجسته‌ی مدرن اش اولویت‌بخشی بر «دموکراسی» بر هر شکلی از نظام پادگانی نظامی، سیاسی و بازار است.

در همان جا اظهار امیدواری کردم که: جامعه مدنی از تلاش برای رسیدن به نوعی دموکراسی کیفی دست برندارد و تلاش های تجربه شده را به معنای اتمام زرادخانه دموکراسی خواهی اش معنا نکند، در غیر این صورت «تن به یک نظام پادگانی» با رویه سخیفی از «آزادی مصرف» خواهد داد.

امروز با انتشار مطلبی از پرویز گیلانی در کانال دکتر سرزعیم در رابطه با #چرخش_یونانی (در اینجا) دوباره به سراغ مطلب بالا رفتم.

نکته در اینجاست که دیگر این جامعه نیست که با نشانِ دموکراسی، خود را به اقتصاد دانان بازار آزادی دولت تحمیل کند، بلکه این اقتصاددانان دست راستی اند که در مقام پیامبران عهد جدید، شبانی جامعه را در سفری جدید بر عهده گرفته اند. اما دیگر صحبت از «آزادی مصرف» نیست. یعنی برخلاف پیش بینی ها مسئله امنیت با آزادی از میانجی «آزای مصرف» رفع نگردید، چون با حذف احتمال رابطه با غرب، اساسا دیگر در پارادایم تقابل امنیت/آزادی نیستیم، بلکه به پارادایم تقابل امنیت/نان سقوط کرده ایم.

صحبت تیم اقتصادی دولت (جناح راست اصلاح طلبان) این است که اگر امنیت می خواهید دیگر «رفاه» نخواهید و به ریاضت تن دهید. یعنی اگر خواهان رفاه هستید باید بازی بهم بریزد و این یعنی به صحنه بازگشتن مسئله امنیت. و اگر خواهان امنیت هستید باید از «نان»تان بگذرید تا صحنه دوام یابد.

قطعا مخاطب تیم اقتصادی دولن با طبقه ای است که «رفاه» دارد و قرار است به «نان»ی رضایت دهد. اما صحبت این است که صحنه را طبقه ای بهم ریخته است که یارانه دریافتی اش (۵۵ + ۴۴) هزار تومان است آنهم در جامعه ای که خط فقر در آن برای هر فرد، دیگر باید بالاتر به ارقام ۷ رقمی رسیده باشد. ریاضت در این حد برای چنین طبقه ای، شاید به تولد صنعت مرتاضی در کشور یاری رسان باشد که اتفاقا بتواند چرخ های صنعت توریسم را بچرخش در بیاورد، اما به قیمت مرگ خاموش میلیون ها زندگی حاصل خواهد شد.

تیم اقتصادی دولت هم نیک می داند که در جهانی چنین جهانی شده، رابطه با غرب شاید به تعویق ببافتد، ولی قطعا منتفی نخواهد شد. بنابراین چرخش پارادایمی امنیت/آزادی به امنیت/نان چیزی جز زمینه سازی برای ایجاد یک مرکز کارآموزی به وسعت یک کشور با قیمت #یک_دلاری نیست که هر سرمایه ای در جهان حاضر است برای تصاحب اش، با هر شرایط از تعلیق دموکراتیک، تن داده و مصالحه کند.

شاید جالب باشد بدانیم، مصالحه با غرب از خلال یونانیزه سازی اقتصادی، مسئله امنیت را رفع می سازد و ما را وارد پارادایم آزادی/نان می کند. با تعلیق همیشگی آزادی در چرخشی که از ۱۳۶۸ شروع شده است و هیچ نهاد اجتماعی متولی در این راستا متولد نشده است، گام نهایی چرخش چینی اقتصاد دانان نئولیبرال برای کشور ایران تقابل کارگران یک دلاری با کارگزاران چند میلیارد دلاری خواهد بود. کارگرانی که به راحتی قابل جایگزینی اند، شاید لازم باشد در راه نان از «نام و ننگ» خود نیز بگذرند تا چه برسد طالب آزادی باشند. آنهم در هنگامه‌ای که طبقه متوسط قادر است با تکیه بر معنای مبتذلی از میهن معضل آزادی را در «آزادی مصرف» به صورت انفرادی در خود رفع کرده باشد.

این «نام و ننگ» همان نخ رویای فرویدی است که نئولیبرال ها را در کنار نئوناسیونال های ایرانشهری گرد هم آورده است. در غیاب بسیاری از عناصر ساختاری، قطعا چنین چرخشی ربطی به یونان ندارد، شاید یکی از مراحل #چرخش_چینی، یونانیزه شدن باشد، که چیزی جز پرده ای از نمایش در حال تکامل «نئوفاشیسم» نیست. چرخش یونانی همان لحظه ای است که دکتر سرزعیم در آخرین جمله‌ی نوشته ۲۴ اسفند پارسال خود انتظارش را می کشیدند که شوربختانه از سخت ترین زمین قابل تصور در حال سربرآوردن است.