خلاصه جمع بندی یک پژوهش چهار ساله درباره واکنش نیروهای مسلح به شرایط انقلابی در چهار کشور مصر، تونس، سوریه و لیبی در بهار عربی و مقایسه آن با انقلاب۵۷ ایران در یازده بند قابل ارایه است:

براساس جمع بندی یک پژوهش چهار ساله درباره واکنش نیروهای مسلح به شرایط انقلابی در چهار کشور مصر، تونس، سوریه و لیبی در بهار عربی و مقایسه آن با انقلاب۵۷ ایران، مهمترین عامل در میزان خشونت و خونین بودن روند تغییر حکومت در شرایط انقلابی به واکنش نیروهای مسلح هر کشور بر می گردد.

‏نیروی مسلح هنگامی که با جنبش انقلابی و تقاضای حکومت برای سرکوب آن روبرو می شود ممکن است سه تصمیم بگیرد. از حکومت دفاع و درصدد سرکوب مردم معترض برآید (سوریه). ممکن است از معترضان حمایت کند (تونس). ممکن است از شرایط انقلابی موجود برای سرنگونی حکومت استفاده و خود قدرت را به دست گیرد (مصر).

‏اینکه نیروهای مسلح از مردم معترض حمایت کنند یا حکومت به حدود ۱۱ عامل بستگی دارد.

اول اینکه سهم نیروهای مسلح از قدرت سیاسی موجود چقدر است؟ اگر سهم آنها از قدرت و حکومت موجود بالا باشد احتمال بیشتری وجود دارد که از وضع موجود در برابر اعتراضات و معترضان دفاع کنند.

دومین عامل سهم نیروهای مسلح از منافع اقتصادی است. حکومت های غیردمکراتیک خاورمیانه معمولا سعی می کنند با واگذاری بودجه بیشتر و امتیازات اقتصادی به نیروهای مسلح به ویژه فرماندهان وفاداری آنها را بخرند. سهم بالاتر فرماندهان از امتیازات اقتصادی آنها را در دفاع از وضع موجود ترغیب می کند.

سومین عامل میزان تاثیرپذیری نیروهای مسلح از بازیگران منطقه ای و بین المللی است. اینکه آیا بازیگران منطقه ای و جهانی می توانند بر تصمیمات نیروهای مسلح در حمایت از مردم معترض یا حکومت موجود تاثیر بگذارند یا خیر؟ برای نیروی مسلح چقدر مواضع بازیگران منطقه ای و بین المللی مهم است؟

‏چهارمین عامل میزان تجربه نیروی مسلح در مورد دخالت در سیاست است. ارتش مصر نمونه تجربه بالای دخالت در سیاست است. از عمر ۶۷ساله جمهوری مصر ۶۶سال آن را شش ژنرال رییس جمهور یا رییس کشور بوده اند. نجیب، ناصر، سادات، مبارک، طنطاوی و سیسی. مصر فقط یکسال یک رییس جمهور غیر نظامی داشته. محمد مرسی.

پنجمین عامل روحیات شخصی فرماندهان ارشد به ویژه فرمانده اصلی است. حرفه ای و طرفدار معترضان و حامی دمکراسی است مانند ژنرال رشید عمار در تونس که دستور سرکوب معترضان را نپذیرفت یا طرفدار سرکوب معترضان مانند فرماندهان ارتش بشار اسد در سوریه که در دفاع از خود و حکومت حاضر به کشتار شدند.

ششمین عامل موثر بر تصمیم نیروهای مسلح در انتخاب بین حکومت و معترضان، نوع نگاه فرماندهان نیروهای مسلح به معترضان و اپوزیسیون است. با اپوزیسیون تجربه دشمنی دارند (مانند سابقه عداوت و دشمنی ارتش های مصر و سوریه با اخوان المسلمین) یا ارتش نگاه خنثی و مدارا به اپوزیسیون دارد (تونس).

هفتمین عامل موثر بر واکنش نیروی مسلح، نوع رفتار و واکنش معترضان در برابر نیروهای مسلح است. اپوزیسیون و معترضان نظامیان را به سمت خود فرا می خوانند (معترضان میدان تحریر مصر) یا نیروهای مسلح را به انتقام و مجازات تهدید می کنند. نیروی مسلح، آینده خود بعداز سقوط حکومت را چگونه می بیند؟

هشتمین عامل، نظم و انسجام درونی نیروهای مسلح است. نیروهای مسلح کشوری که با جنبش گسترده براندازی حکومت روبرو شده موضع واحدی در برابر معترضان و حکومت دارند یا اختلاف نظر دارند؟ اگر اختلاف نظر دارند کدام نیروی مسلح از معترضان حمایت می کند کدام از حکومت و قدرت هر یک چقدر است؟

نهمین عامل اراده و توان دخالت در منازعه براندازی است. نیروی مسلح اراده دخالت در منازعه بین مردم معترضی که خواهان سرنگونی حکومت هستند و حکومتی که از نیروی مسلح می خواهد از او دربرابر معترضان دفاع کند را دارد یا نه؟ بی طرفی نیروی مسلح در چنین شرایطی در عمل حمایت از معترضین است.

عامل دهم آموزش نیروی مسلح است. آیا نیروی مسلح حرفه ای و به دور از سیاست آموزش دیده و تربیت شده (تونس)؟ آیا خود حاکم نیروی مسلح را به گونه ای تربیت کرده که توان تصمیم گیری سیاسی در شرایط بحران را نداشته باشد؟ آیا نیروی مسلح بدون شخص حاکم قادر به تصمیم گیری در برابر معترضان هست؟

عامل یازدهم و نهایی وزن هر یک از این عامل های ده گانه در هر کشور خاص است. در یک کشور خاص هنگامی که مردم معترض تصمیم به سرنگونی حکومت می گیرند کدامیک از این عوامل دهگانه یا ترکیبی از کدامیک از آنها در تعیین رابطه معترضان و نیروهای مسلح مهم تر است؟ هر کشور شرایط خاص خود را دارد.