آذربایجان یوردونون سویوق دوغالیندان آسیلی، چتین و آغیر قیش‌لاری اولور ، قیش فصلی سویوق،چتینلیک،فلاکت و قارانلیق حاکمییتی‌نین باشلانیشی دئمکدیر.

بو یورددا قیشی کئچیرتمک اوچون اؤزل حاضیرلیق‌لار گؤرونوب و گؤزل دبلر یادیگار قالیب‌دیر.

چیلله گئجه سی و....

قیشین سونا چاتماغی چیلله قوودو/ چیلله چیخارتما، خیدیر نبی و... کیمی شنلیک گئجه‌لری یارانیب؛
و بو شنلیک‌لرین نه‌دنی ایسه نئچه آی سویوقلوق و چتینلیکدن قورتولوش‌دور.

بیر سیرا اینانجلارا دایاناراق خیدیر (خیضر) ساوجیسی(پئیغمبری) هله ده دیری‌دیر و آت بئلینده گزه‌رک داردا قالانلارین الیندن توتوب، ائولره بوللوق،خئییر-برکت گتیریر.

آذربایجان‌ین بیر سیرا ماحاللاریندا بوگۆنو بایرام کیمی قوتلاییرلار
بوگۆنون اؤزونه گؤره اؤزل دبلری اولور:

۱) کوسا اویونو؛

کوسا نه دیر؟ (قیش و چیلله یه باغلی اولان کاراکتئر)

بیر چوبان یا ائشمه بیغلی بیر کیشی‌دیر، گؤزلری‌نین دؤوره‌سینی بویالارلا بویاییب،الینده ال آغاجی(چوماغی) اولار، بوینونا زینقیروو باغلایاراق بئلینده تاختادان یونولموش خنجر ده باغلایار.

کوسانین بیردنه آروادی دا اولار (بو آرواد بیر کیشی‌دیر کی اۆز گؤزونو باغلاییب یاشماق توتوب)
اونلار بو آخشام (اؤزه‌للیکله چیلله آخشامیندا) ائولره گئدیب اویون چیخاردیب میللتی گۆلدوررلر.
ائو یییه‌سی ده الیندن گلدیگی قدر اونلارا انعام و یئمه‌لی وئرر،
کوسا ایله قوندارما قادینی بو ماهنی‌نی اوخویارلار؛

قویونوز ایکی دوغوسون
کئچی نیز اۆچون دوغسون
.......

سونوندا خئیر دوعا ائدیب باشقا ائولره گئدرلر
بعضا خالق دا کوسانین آروادینی اوغورلاییب گیزله‌درلر و کوسا اونلاری چوماغی‌لا دؤیوب آروادی‌نین یئرین اؤیره نر و....
بۆتونلوکجه کوسا؛ یازخبرچیسی هابئله سئوینج، گۆلمک و شنلیک سیمگه‌سی‌دیر.

۲) قاووت دوزه‌لتمه؛
بوگۆنه اؤزل، چئشیدلی یئمکلر حاضیرلانار و ان دادلی‌لاریندان قووود /قوووت/قاووت دور.
بوغدا-چته‌نه-اییده-شیره(شکر/دوشاب و...) نی فرقلی سلیقه‌لرله دۆزه‌لیب بزه‌نیب یئمه‌گه حاضیرلانار.
گئجه چاغی قوووتدان بیر چنگک گؤتوروب پنجره‌نین اؤنونه تؤکوب، پنجره‌نی آچیق قویوب یاتارلار، ایناندیقلارینا گؤره؛ خیدیر/خیذیر نبی گلیب قاووتدان دادیب و اۆستون اؤرته‌رک ائو یییه‌سینه خئییرـ برکت وئرر.

خیدیر-خیذیر، ائلیاس(ائلیاز)
چیچکلندی گلدی یاز

۳) فال توتماق؛
بایرام گۆنو، اره گئتمک ایسته‌ین قیزلار، کؤکه/کوماج پیشیریب
صاباح نییت کؤکه‌سی آدلاندیریب بیر قالاق اوستونه آتارلار، قارغالار هر کسین کؤکه‌سین هانسی ائوه ساری آپارسالار او قیز او تای‌دان بیر اوغلان‌لا ائولنه‌جک.

۴) گزمک؛
شال ساللماق/
گنج اوغلانلار شال، مندیل(دسمال) گؤتوروب قاپی لاری گزرلر
قاپیسی آچیق اولان ائوه دسمالین بیر اوجون آتیب دئیرلر:

من خیدیر نبی اوغلویام
وارسا نذری نیز وئرین
آپاریب نبی‌یه وئریم

ائو یییه‌لری ده گۆلر اۆزله خوش گلدین نبی نین اوغلو
بیزه خئییر دوعا دولدو، دئییب دسمالا یومورتا، یئمه‌لی‌لر و ایپ جوراب و... باغلایارلار.

۵) نذیرلیک قاووت؛
بو گئجه آتا-آنالاری ائولنمکلرینه مانع اولان قیز-اوغلان لار قاووتا یئددی چیمدیک(دیرناق) دوز قاتیب یئسه‌لر، یاتیب یوخودا بیر بولاق باشیندا بیر بیرلرینه سو وئردیکلرینی یوخودا گورسه‌لر، اویاناندان سونرا بؤیوکلره دئیه‌رلر مثلن فیلانی‌نین قیزینا بولاق باشیندا سو وئریردیم، و بؤیوکلر بو یوخویا دریندن اینانادیقلاری اۆچون ائلچی گئدرلر.

- ائلات آراسیندا دا ائولنمک ایسته‌ین قیز-اوغلان، دوزلو کؤمج (کوماج/کؤکه) پیشیریب یا دا پیشیتدیررلر و سحر تئزدن بیر آج ایتین قاباغینا آتارلار، ایت کؤکه‌نی یئیه‌رکن هر هانسی ائوه/چادیرا/آلاچیغا ساری باخسا ،قیز یا اوغلانین باختی او یئردن آچیلاجاقدیر.

آنجاق بونلارین هامیسی قیشین سون گونلری و فلاکتدن قورتولماقلا ایلگیلی شنلیک و شادلیق و ائولنمکلره (یازین خوش گۆنلرینده) حاضیرلانماق‌دیر.
قیشین سویوق گۆنلری گئتدیکجه
بوغدا/چته‌نه/اییده و.. ائشیگه چیخیر و اکیلمه‌گه حاضیرلانیر.
خئیر برکت اومورلار و بوجور سئوگی ایله شنلیک دولو دبلر گوزه‌للیکلر یوردو،
"آذربایجان‌"یمیزدا سایسیز قدر واردیر.

- بو یازی دا آذربایجان شیفاهی ائل ادبییاتی کیتابی،
پرویز یکانی زارع دن قایناق اولاراق یاردیم آلمیشام.