استان گیلان با جمعیت تقریبی دو میلیون و پانصد هزار نفر به مرکزیت کلانشهر رشت یکی از استانهای پر جمعیت و سرسبز ایران میباشد که تنوعی از اقوام ترک، گیلک، تالش، تات،لر و... را در خود جای داده است.

این استان از شمال به دریای خزر و کشور جمهوری آذربایجان از غرب به استان اردبیل، از جنوب به استان زنجان و قزوین و از شرق به استان مازندران محدود می شود.

با توجه به بعضی آمارهای رسمی و غیر رسمی ترکها یکی از دو گروه بزرگ جمعیتی استان گیلان را تشکیل داده اند و نقش قابل توجهی را در رونق بازارهای اقتصادی و عرصه های سیاسی استان ایفا می کنند.

اگر استان گیلان را به دو بخش شرق و غرب تقسیم کنیم آمار و نفوذ جمعیتی ترکها در غرب گیلان نسبت به شرق آن بیشتر است. شهرهایی چون بندر آستارا، لوندویل، چوبر، حویق و لیسار به استثنای بعضی از روستاهای همجوار این شهرها که به زبان تالشی تکلم میکنند اکثرا ترک نشین هستند و به زبان ترکی صحبت می کنند. امروزه شهر بندری آستارا به دلیل موقعیت جغرافیایی و هم مرز بودن با جمهوری آذربایجان نقش به سزایی در تجارت منطقه و صنعت توریزم ایفا می کند و یکی از قطبهای گردشگری و تجارت به حساب می آید.

موقعیت زبانی شهر هشتپر نیز به عنوان مهمترین و پر جمعیت ترین شهر شهرستان تالش به ترکی و تالشی است. محصولات مهم کشاورزی از قبیل برنج، کیوی، خرمالو و... در این مناطق کشت و صادر می شود.

شهرهای کوچکی همچون رودبار،منجیل و لوشان را نیز اکثرا چهار قوم گیلک،ترک،لر و کرد تشکیل داده اند این شهرها برخلاف کوچک بودنشان به دلیل شاه راه بودن از اهمیت خاصی برخوردار هستند و استان گیلان را به سه استان تهران،زنجان و قزوین وصل نموده‌ اند علاوه بر این کشت محصولات زیتون نیز در این مناطق از لحاظ اقتصادی کمک فراوانی به رونق صنعت کشاورزی استان نموده است.

اما آمار سکونت ترکها در شهرهای رشت و بندر انزلی دو شهر بزرگ منطقه غرب و استان گیلان کمی متفاوت تر است این دوشهر به دلیل دارا بودن موقعیتهای مهم اقتصادی، فرهنگی و سیاسی یکی به عنوان بندر و منطقه آزاد (انزلی) و دیگری به عنوان مرکز استان(رشت) در سالهای اخیر مهاجران زیادی را از اقصی نقاط استان پذیرا بوده اند و به همین جهت تنوع زبانی در این دو شهرستان نسبت به دیگر شهرستانها بیشتر به چشم میخورد. با توجه به اینکه قومیت های گیلک، ترک، تالش، لر و تاتها ساکنان اصلی این شهرستانها میباشند اما اکثر ساکنین آن را گیلکها و بعد ترکها تشکیل می دهد.

ترکها نقش به سزایی در رونق صنعت، بازار و تجارت در شهرهای انزلی و رشت ایفا میکنند آنها با به دست گرفتن خیل عظیمی از فعالیتهای اقتصادی بازار و احداث کارخانه های مهمی باعث شکوفایی اقتصاد استان گیلان در منطقه شده اند و در عرصه سیاست نیز با توجه به بعضی از محدودیتها و تبعیض های قومیتی از جانب برخی از مسئولین فارس گرا و نیز تحرکات ترک ستیزانه علیه ترکهای(آذربایجانی) استان گیلان از جانب بعضی از پان تالش ها و پان گیلکها همواره به فعالیتهای سیاسی و مدنی خود برای احقاق حقوق قانونی و شهروندی خود و سایر هم استانیها از هیچ تلاشی مضایقه نمی کنند.

بر خلاف غرب گیلان جمعیت ترکها در شرق گیلان کمی کمتر از غرب گیلان است و اکثر ساکنین را شهروندان گیلک تشکیل داده اند. لازم به ذکر است در شهرهای بزرگی همچون لاهیجان،لنگرود، رودسر، چابکسر، کلاچای و... نیز ساکنین ترک قابل توجهی مشاهده میشود که اکثرا نسبت به ترکان غرب گیلان بومی نیستند بلکه از شهرهای آذربایجان(اردبیل،زنجان،تبریز،خلخال) به استان گیلان مهاجرت کرده و نقش پر رنگی در رونق اقتصادی استان در منطقه شرق گیلان ایفا میکنند. در شرق گیلان به دلیل حائز اهمیت بودن شهرهای لاهیجان و لنگرود اکثر ترکها در این دو شهر متمرکز هستند.

محمود دوستان