اليفبا مسئلهسي اوزهرينده بوندان آرتيق دايانماغي ندنسه بير جوره واخت ايتيرمك سانيرام. اؤتن قیرخ ايلده ح.م. ساوالان «آپاردي سئللر سارايي» منظومهسينده دقیق الیفبا ایله اوغراشدی. سونرا حميد نطقينين وارليقدا درج ائديلن املا قلاووزو اورتایا چیخدی.
داها سونرا يول درگيسينده بعضي بيلگينلرين قاتيلديغي اليفبا ييغينجاقلاريندان سون ايكي «ديل سميناري»نا قدهر، عرب اليفباسينين ديليميزه اويغونلاشماسي آراشديريلدی. آراشديرمالار گئدیشینده بو اليفبانين منفي و مثبت يؤنلري بوتون اينجهليكلريله اؤيرهنيلميشدير. بونونلا بئله، بيز هله ده بللي بير اليفبا اوزره كسکين كوتلهوي اوزلاشمايا وارا بيلمهميشيك. بونون ندنی اليفبايا جهالتيميزده دئييل، بيليگينلريميزين سؤز بيرلييينه چاتا بيلمهمهسيندندير. ديليميزدهكي سسلري آنلاتماقدا، عرب اليفباسينين بللي چاتيشمازليقلاري واردير. بونا گؤره ده آدي چکيلن اليفبايا داياناراق ديليميزي تام فونئتيكلشديره بيلمهيهجهييك. بئله اولدوقدا، بوندان آرتيق حرفلرين اوستونه قويولاجاق نشانهلر اوغروندا فکر آيريليغيندان چكينهرك، سایین دکتر هئیتین باشچیلیغی ایله قبول ائدیلمیش املا قلاووزونو منیمسهمهلیییک. سؤزسوز، بو املا قلاووزونو بؤیوک حمید نطقینین بصیرتینه بورجلویوق.
ایران آذربايجان تورکجهسینین بؤيوك بوشلوغو، الیفبا دئییل، معيار ديلين اولماماسيدير. بوشلوغون سببي هر نه اولورسا اولسون، اونون آرادان قالديريلماسي اوچون گرهكلي دوروم يارانماميشدير. بيزيم او قدهر ده گئنيش امكانلاريميز و الوئريشلي آراجلاريميز [وسيلهلريميز] اولماسا دا، هر حالدا معيار ديلين گئرچكلشمهسينه بؤيوک آدديملار آتماق مجبوریتيندهييك. باخمایاراق کی، معیار دیلین تام یوخلوغوندان دئییل، چاتیشمازلیغیندان سؤز آچماق دؤزگون اولاردی.
معيار ديل يازينين بوتون ژانرلاريني قيدالانديرير؛ يئني سؤزلرين يارانماسيني و يا قوندارماسيني يؤنلنديرير؛ ديلدهكي يئنيليكلره قايدالار چرچيوهسينده يول آچير؛ و تاريخي قاچيلماز دييشيکليكلري بوسبوتون آنارخييايا اوغراماقدان قورويور. بوتون ديللرده اولدوغو کيمي بيزيم ديليميزده ده ايکي يوز ايلدن بري، معيار ديل مسئلهسي يان کئچيلمز بير ضرورته چئوريلميشدير.
ندنسه سون واختلار دیل بارهسینده یئرلیبازلیق طغیان ائدیر. بو ایسه یئنیدن دیالئکتلری مقدسلشدیرمک دونوندا اؤزونو گؤستریر. بیز لهجهلردن ال چکمهلی رسمی دیلین گراماتیکاسینا اویغون یازمالیییق. دیل بارهسینده ساوادیمیزی موجود دیلی پوزماغا دئییل، اونون چاتیشمازلیقلارینی آرادان قالدیرماغا صرف ائتمهلیییک. دانیشیقدان یازییا، یازغیدان ارادهیه، و میتوسدان لوگوسا کئچمهیینجه وطنداش توپلوم یارانا بیلمز.