حالا که با مرگ فاصله زیادی نداریم و هر لحظه منتظر شنیدن خبر ابتلای یکی از عزیزانمان به کروناویروس هستیم تازه می‌فهمم که چرا انسان‌های گذشته این همه به زنده نگهداشتن یاد و خاطره اموات خودشان اهمیت داده‌اند و برای آن مراسم‌ها و آداب بسیاری وضع کرده‌اند. حس اینکه قرار است بمیری و تمام شوی حس خیلی بدی است.

علاقه به جاوادانگی و ماندگاری باعث می‌شد که فراعنه مصر اجساد امواتشان را مومیایی کنند تا بر مدت ماندگاری آنها بیافزایند. این میل به جاودانگی در میان ترک‌ها و مردمان هزاره پیش از میلاد منطقه ما خود را بصورت دفن اجساد در خمره‌ها نشان داده تا بدین وسیله اجساد اموات خود را از قدرت تخریبی آب و هوا مصون داشته برای مدت بیشتری حفظ کنند. این خمره‌ها که دهانه آنها با گچ و ملات‌های دیگر مسدود می‌شد، بیشتر از گورستان‌های مربوط به سکاها و پارت‌ها بدست می‌آید.

هر چند این ترفند نتوانسته به اندازه مومیایی کردن در حفظ اجساد موفق شود اما باعث ماندگاری گورستان‌های خمره‌ای تا همین امروز شده که یکی از ابزارهای مهم در کاوش‌های باستان شناسی می‌باشند. از داخل یکی از این خمره‌ها در گورستان‌ روستای سلاله گرمی دومین پارچه منقوش جهان (از نظر قدمت بعد از فرش پازیریک) بدست آمد که ماندگاری آن تا امروز مرهون همان خمره‌هاست و شاید از نظر باستان شناسی و شناخت فرهنگ و مدنیت مردمان آن دوره با ارزشتر و مهمتر از ماندگاری اجساد است.

روزهای پرکار زندگی من زمانی بوده که برای گذران محکومیت‌هایم و رفتن به زندان حاضر می‌شدم؛ چون می‌خواستم کارهای ناتمامم را انجام داده بروم. شاید ترس از مرگی که قرار است چند روز دیگر به سراغمان بیایید باعث شود تکانی به خودمان دهیم و کارهای ناتمام را به سرانجام برسانیم و چیزی از خود به یادگار گذاشته باشیم.