عاشورا روز تعزیه خوانی برای شهید
کربلاست و روزی برای یادبود آن واقعه تاریخی. اما این روز گاهی با یک جریان پویا و زنده درآمیخته و دوباره حادثه‌ساز می‌شود. عاشورای 88 (6 دی)، عاشورای 57 (20 آذر)، عاشورای 24-25 (24 و 13 آذر) و عاشورای 1290 (9 دی) مثال‌هایی از زنده شدن و تاثیرگذاری دوباره یک واقعه تاریخی و قرار گرفتن آن در بستر یک جریان روز است.

کنشگر سیاسی مانع فراموش شدن یادبودها و سالگردهای تاریخی می‌شود تا روزی که اتفاق دیگری باعث شور و نشاط مردم شود و آن روز تاریخی با آن درآمیزد و به اتفاقات جهت دهد. سال‌ها بود که مراسمی در 18 تیر برگزار نمی‌شد ولی اعتراضات خرداد 88 باعث توجه به 18 تیر شد و آن روز نیز نقش خود را در روند اعتراضات ایفا کرد.

بیست آذر 1368 (11 دسامبر 1989)، همزمان با سست شدن زنجیرهای شوروی، فعالان محلی جبهه خلق آذربایجان شوروی همراه با چندین هزار نفر از ساکنان روستاها و شهرهای نخجوان به سمت مرز ایران و شوروی حرکت کردند. آنها روز 21 آذر با روشن کردن آتش و سردادن شعار «اوتای بوتای بیر اولسون» سعی در ایجاد ارتباط با ساکنان این طرف مرز کردند. جو مراسم شبیه مراسم جشن و شادمانی فرو ریختن دیوار برلین بود که یک ماه پیش رخ داده بود.

ماموران مرزی ایران و شوروی اولتیماتوم تظاهرکنندگان مبنی بر برچیدن موانع مرزی و رفع محدودیت‌های مسافرت آزاد به مدت بیست روز را پذیرفتند، چرا که در غیر این صورت موانع مرزی توسط اجتماع کنندگان تهدید به نابودی می‌شد.

روز آخر مهلت بیست روزه (31 دسامبر)، تجمع کنندگان حاضر به جدایی دوباره با برادران و خواهران خود نشدند و در مقابل اعمال زور نیروهای مرزی دو کشور چند ایستگاه مرزی را تخریب کرده و به آتش کشیدند. آنها فنس‌های مرزی را که این دو منطقه را از هم جدا می‌ساخت شکستند. این تلاش سمبلیک برای وحدت دو آذربایجان باعث شد که آن روز به عنوان «روز اتحاد آذربایجانی‌های جهان» در تقویم ماندگار شود.

مهم این است که 21 آذر فراموش نشود و همچنان در خاطره‌ها بماند. این روز تاریخی سر بزنگاه، نقش خود را ایفا خواهد کرد.